Cholera jasna! Wciórności! Krucy tyrk! Czy mowa polska rzeczywiście nie pozwala powiedzieć tego inaczej? Jakież to długie, głupie i niewygodne! Ileż prościej byłoby powiedzieć “będą żyć”, “nic im nie grozi”, “nie umrą”! Dlaczego wpadamy ciągle w te same, durne koleiny, szablony, prawidła? Godząc się na takie traktowanie przez redaktorów, sami stajemy się coraz bardziej schematyczni i nudni. Zamieniamy się w golemy zdalnie sterowane sztampą.

A jeśli nawet potrzeba zabłysnąć ornamentami albo po prostu zapchać pasmo paplaniną, czy nie weselej byłoby powiedzieć “nie będą wąchać kwiatków”, “nie kopną w kalendarz”, albo “struktury narządowe ich organizmów kontynuować będą podtrzymywanie witalnych funkcji życiowych, tym samym zapewniając dalszą egzystencję z prawdopodobieństwem 90%”? Pamiętacie montypythonowski skecz o martwej papudze?

W każdej telewizji powinien powstać następujący etat: Dyżurny Obmyślacz Zamienników Wyrażenia “Ich Życiu Nie Zagraża Niebezpieczeństwo”. Osoba na takim stanowisku pełniłaby wyjątkowo ważną funkcję – oczyszczania oblicza mediów z pryszczy, jakimi są na okrągło klepane, jałowe gotowce.

Ustalmy na samym początku: twardziele nie pytają, ani nie zaczynają zdania od “czy”! Twardziele mówią “rozumiem, że”, a następnie stanowczo oznajmiają, jak według nich wygląda rzeczywistość. Muszą przy tym dotknąć istoty rzeczy, o której mowa, czyli wygłosić jakąś bolesną prawdę w lakoniczny i beznamiętny sposób. Kiedy kończy się takie zdanie, zapada znacząca cisza, a adresat ma tylko ułamek sekundy, aby potwierdzić albo zaprzeczyć.

“Rozumiem, że”, akcentowane na “że” zamiast na “zu”, znacząco ulepsza następujące po nim tezy i doskonale pasuje do tonu nieznoszącego sprzeciwu. Po pierwsze sugeruje, że się naprawdę rozumie. A wiadomo – kto nie rozumie, ten ćwok i amator. Po drugie, wyraża dbałość o szybkie usuwanie niejasności. Po trzecie: świadczy o inicjatywie i asertywności. Doskonałe narzędzie tortur dla apodyktycznego szefa, pragnącego upokorzyć podwładnego albo kierownika innego pionu. Rozumiem, że nie wysłałeś tego maila? Trudno powiedzieć, na czym polega niuans tej fuszerki. Może na tym, że faktów nie trzeba rozumieć, tylko je znać?

Zastępuje “czy”, “wiem, że”, “przypuszczam, że”, “o ile rozumiem”, “jak rozumiem”, “czy mam rozumieć, że”, ale przecież każde dziecko wie, że są to zwroty dla mięczaków. Prawdziwi twardziele rozumieją, że!

Użycie zaklęcia “kondycja” nie tylko powoduje, że rozpętuje się akademicki patos, ale też niezwłocznie daje do zrozumienia, że mówi się o rzeczach wielkich i wzniosłych. Szczególnie pasuje do mądrych min, wykrochmalonych na blachę koszul, nienagannie w bułkę wiązanych krawatów oraz wąsów.

Kondycja społeczeństwa, infrastruktury, waluty – to brzmi dumnie, ale już kondycja uzębienia, ogumienia, licznika gazowego, kondycja konta w banku i kondycja zapasów żwirku dla kota – żałosne dyrdymały! W mowie polskiej XXI w. kondycja zarezerwowana jest dla wysokiej rangi ekspertów, lekarzy oraz instruktorów fitness.

Słownik mówi jasno: poza «stanem fizycznym organizmu», słowo to może oznaczać również «ogólny stan czegoś», a nawet «czyjąś sytuację życiową». Aha! Mamy więc do czynienia z olśniewającą sportowo-medyczną metaforą, dodającą świeżości nudnej, technokratycznej paplaninie. Gospodarka na zmianę niedomaga, ledwo zipie, dostaje zadyszki, kuleje, czasem pręży muskuły, zbiera się w sobie i nadrabia, a zatem – kondycja! Stan to może być Tymiński!

Można stosować zamiennie z jakby.

Stosowany nagminnie przez wysokiej rangi działaczy wyszkolonych do pracy z mediami, mający za zadanie usprawiedliwić lub wyszydzić ewidentną gafę, głupstwo, impertynencję, czy na inny sposób lichą wypowiedź przeciwnika bądź sprzymierzeńca, w każdym razie kolegi lub koleżanki po fachu.

Niefortunnie wypowiadają się prezydenci miast i krajów, biznesmeni, politycy, księża, filozofowie i zaangażowani społecznie artyści. Określenie to można traktować literalnie – dostatecznie idiotyczne wypowiedzi umniejszają fortunę ludzi trudniących się mówieniem i przekonywaniem.

“Takanie” pojawia się często na końcu zdań zawierających ważne tezy lub specjalistyczny żargon, tym samym sugerując, że odbiorca powinien być na odpowiednim poziomie i rozumieć, co się do niego mówi. Może być zakamuflowaną formą wymądrzania się i podwyższania rangi wypowiedzi poprzez sztuczne pompowanie autorytetu mówiącego. Pozwala w mgnieniu oka zamienić nawet najdłuższe i najbardziej podrzędnie złożone zdanie oznajmujące w pytanie retoryczne.

Co ciekawe, jest lustrzanym odbiciem samozaprzeczania (dodawania pytającego “nie” na końcu zdań), nadużywanego zwykle przez słabiej wykształconych.

Na tę przykrą przypadłość cierpią często różnej maści doradcy i eksperci.

Książkowe określenie akwen, oznaczające «obszar wodny lub jego część», w połączeniu z ”wodny” nadużywane przez przedstawicieli rozmaitych służb terenowych (np. straży pożarnej, policji czy wojska).

Oznacza oczywiście pijanego kierowcę, nieodpowiedzialnego durnia, potencjalnego mordercę, ale słowo “pijany” jest przecież bardzo pejoratywne, obraźliwe dla tradycji, podczas gdy “podwójny gaz” już żartobliwe i pobłażliwe. I śmiertelnie sztampowe. Metafora-zbuk.

Można je usłyszeć niemal codziennie w radiu i telewizji.

O ile piękniej zabrzmiałoby w nowym kontekście – jeśli sprawy pójdą dobrze, niedługo cała Polska będzie na podwójnym gazie – jednym z Rosji, drugim z łupków.

Wzmacniacz znacząco podwyższający percepowaną istotność wypowiedzi, sugerujący ponadprzeciętną wiedzę jej autora w dotykanej dziedzinie, niczym lupa ogniskujący uwagę rozkojarzonego słuchacza, czyniący iluzję odkrywania prawdy, publicznego demaskowania kłamstwa.

Można wymyślić teorię, że wyrósł jako synonim bardziej precyzyjnego “rzeczywiście”, ale z czasem potężna moc dubeltowego wzmacniania sensu wyrugowała pierwowzór, nie dający się tak łatwo stosować w charakterze dopalacza. Tym sposobem tony toksycznego odpadu lingwistycznego “tak naprawdę”, trafiają codziennie do milionów uszu.

Jak się okazuje, językoznawcy wcale nie uważają tego zwrotu za błędny. Jest to jedna z wielu jednostek metatekstowych, używanych w celu skomentowania własnej wypowiedzi, a nadużywanych w charakterze wypełniacza lepszej jakości niż krowie “yyyyy”. Zresztą przeczytajcie sami, co na ten temat głosi oficjalna wyrocznia.